ది డోపమైన్ ట్రాప్ … అవినీతి వైపు మనిషి పరుగులు దేనికి..?

.
బయట వర్షం… టెలివిజన్ ఛానెల్స్ ఎరుపు రంగు అక్షరాలతో ఒక బ్రేకింగ్ న్యూస్‌ను బిగ్గరగా, గొంతు పగిలిపోయేలా అరుస్తూ చూపిస్తున్నాయి… “మల్టీ- క్రోర్ (కోట్ల రూపాయల) అవినీతి కేసులో జిల్లా కలెక్టర్ అరెస్ట్…”

మసక వెలుతురు ఉన్న ఒక స్టడీ రూమ్‌లో, విశ్రాంత న్యూరాలజిస్ట్ డాక్టర్ అరవింద్ దేశ్‌ముఖ్ మొహంపై ఓ నిర్వేదపు వీచిక… నిశ్శబ్దంగా టెలివిజన్‌ను బంద్ చేశారు…

ఆ గదికి అవతలి వైపు ఆయన మనవడు, జర్నలిజం చివరి సంవత్సరం చదువుతున్న రోహన్ కూర్చుని ఉన్నాడు.
“కాన్ సెయింట్ (నకిలీ బాబా) కేసు తర్వాత ఇంకొకటి…” రోహన్ గొణుక్కున్నాడు. “ఐఏఎస్ అధికారి, బంగారు బిస్కెట్లు, బినామీ ఆస్తులు, విదేశీ ఖాతాలు… చదువుకున్న వాళ్ళు, ఎంతో తెలివైన వాళ్ళు. వీళ్ళు తమను తాము ఎందుకు ఇలా నాశనం చేసుకుంటారు?”

డాక్టర్ దేశ్‌ముఖ్ తన కళ్లద్దాలను నెమ్మదిగా తీశారు. “ఎందుకంటే..,” ఆయన మృదువుగా చెప్పారు, “డబ్బు, అధికారం, కీర్తి అనేవి ఈ కాలపు సరికొత్త డ్రగ్స్”

రోహన్ చిన్నగా నవ్వాడు. “డ్రగ్సా? మీరు భౌతిక రూపకంగా (metaphorically) అంటున్నారా తాత గారూ?”

“కాదు,” డాక్టర్ బదులిచ్చారు. “జీవశాస్త్రపరంగా (Biologically).”

ఆ వృద్ధ న్యూరాలజిస్ట్ కిటికీ వైపు నడిచారు. “మద్యం మెదడును రసాయనికంగా మత్తులో ముంచుతుంది, కానీ అధికారం మెదడును నాడీ సంబంధ (neurologically) మత్తులో ముంచుతుంది.”
బయట ఉరుముల శబ్దం మరింత ఎక్కువైంది.

“కూర్చో” అన్నారాయన. “నేను నీకో కథ చెప్తాను.”

---

---

విక్రమ్ పాటిల్ కథ … 
ఇరవై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం, విక్రమ్ పాటిల్ అనే ఒక నిజాయితీ గల యువ పరిపాలనా అధికారి ఉండేవాడు. అతను ఒక పేద రైతు కుటుంబం నుండి వచ్చాడు. అతని తండ్రి అతడిని చదివించడం కోసం తన భూమిని తాకట్టు పెట్టాడు. అతను సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడైనప్పుడు గ్రామం మొత్తం పండగ చేసుకుంది.

తన మొదటి పోస్టింగ్‌లో విక్రమ్ ఎంతో సిన్సియర్‌గా, కష్టపడి పనిచేసే ఆదర్శవాదిగా ఉండేవాడు. ఆయన లంచాలు తిరస్కరించాడు, మారుమూల గ్రామాలకు ప్రయాణించాడు, అవినీతి కాంట్రాక్టర్లను శిక్షించాడు  సామాన్య ప్రజల అభిమానాన్ని చూరగొన్నాడు. ఒక సాయంత్రం అతని భార్య మీరా మెల్లగా అడిగింది, “మీరెందుకు ఇంతగా కష్టపడతారు?”
విక్రమ్ నవ్వి, “నేను ఈ వ్యవస్థను మార్చాలనుకుంటున్నాను” అని బదులిచ్చాడు.
ఆ దశలో, అతని ఆశయం స్వచ్ఛమైనది, ఆరోగ్యకరమైనది, అవసరమైనది.

ఒక రాజకీయ వేడుకలో, విక్రమ్ మంత్రి సూర్యాకాంత్ రావును కలుసుకున్నాడు. ఆ మంత్రి విక్రమ్ భుజంపై చేయి వేసి, “నువ్వు తెలివైనవాడివి, కానీ ఈ దేశంలో కేవలం తెలివితేటలు మాత్రమే ఉంటే బ్రతకలేవు” అన్నాడు.
బయట పార్క్ చేసి ఉన్న లగ్జరీ కార్ల వైపు చూపిస్తూ, “అవి ఎలా వచ్చాయో నీకు తెలుసా?” అని అడిగాడు.
విక్రమ్ మౌనంగా ఉండిపోయాడు.
మంత్రి నవ్వుతూ ఒకే ఒక్క మాట అన్నాడు:
“అధికారం.”

.

ఆ రాత్రి విక్రమ్ మెదడులో ఏదో మారింది— నైతికత కాదు, ఉత్సుకత (curiosity).

నెల రోజుల తర్వాత ఒక బిల్డర్ రహస్యంగా విక్రమ్ ఆఫీసుకు వచ్చాడు.
“సార్, చిన్న సాయం, ఫైల్ క్లియరెన్స్ అంతే”
విక్రమ్‌కు కోపం వచ్చింది.
ఆ బిల్డర్ టేబుల్ పక్కన ఒక సూట్‌కేస్‌ను నిశ్శబ్దంగా పెట్టాడు.
దాని లోపల యాభై లక్షల రూపాయలు ఉన్నాయి.

విక్రమ్ గుండె వేగం పెరిగింది, అరచేతులు చల్లబడ్డాయి , అతని మనస్సు ఒక్క క్షణం స్తంభించిపోయింది. అతని మెదడు ఇప్పుడే ఒక భారీ ‘డోపమైన్ షాక్’ను పొందింది— అది కేవలం డబ్బు వల్ల మాత్రమే కాదు, నిషేధించబడిన బహుమతి, రిస్క్, అధికారం, నియంత్రణ (control) వల్ల కలిగింది. థ్రిల్.
జూదం, డ్రగ్స్, ప్రమాదకరమైన పనుల వల్ల యాక్టివేట్ అయ్యే పాత నరాల వ్యవస్థే అతనిలో ఒక్కసారిగా మేల్కొంది.

మొదట్లో అతను ఆ సూట్‌కేస్‌ను పక్కకు నెట్టేసాడు, కానీ ఆ రాత్రి అతనికి నిద్ర పట్టలేదు. అతని మనస్సు పదే పదే ఆ సూట్‌కేస్‌ను ఊహించుకోసాగింది. మెదడు అప్పటికే ఆ అనుభూతిని మళ్ళీ మళ్ళీ కోరుకోవడం (craving) మొదలుపెట్టింది. ఆకలి.

వ్యసనంగా మారిన అధికారం.
మూడు నెలల తర్వాత అతను తన మొదటి లంచాన్ని స్వీకరించాడు.
అందరూ చేసేదే కదా, ఇన్నేళ్ల త్యాగం తర్వాత తనకు ఈ మాత్రం సుఖం దక్కాలి, ఇది కేవలం తాత్కాలికమే అని తన మనస్సాక్షికి తక్షణమే ఒక నైతిక కారణాన్ని చెప్పుకుని సమర్థించుకున్నాడు.

మానవ మెదడుకు ఒక అద్భుతమైన రక్షణ యంత్రాంగం ఉంది— అది నైతిక సాకులు సృష్టించడం ద్వారా తన ఆత్మగౌరవాన్ని (self-image) కాపాడుకుంటుంది.
తీర్పు – సంయమనాన్ని నియంత్రించే ‘ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్’ (prefrontal cortex), కోరికలతో బేరసారాలు సాగించడం ప్రారంభించింది.
త్వరలోనే ఒక చిన్న సాయం కాస్తా అనేక సాయాలుగా మారింది, ఒక రాజీ కాస్తా అలవాటుగా మారింది, ఒక అక్రమ ఒప్పందం కాస్తా దినచర్యగా మారింది. డబ్బు ప్రవహించడం ప్రారంభమైంది. ఆ తర్వాత రాజకీయ ప్రభావం, ఆపై మీడియా దృష్టి పడ్డాయి.

న్యూస్ ఛానెళ్లు అతన్ని “డైనమిక్ కలెక్టర్” “సింహం లాంటి అధికారి” “ప్రజా నాయకుడు” అని పిలవడం ప్రారంభించాయి. వార్తాపత్రికలలో ప్రతిరోజూ అతని ఫోటోలు వచ్చేవి, సోషల్ మీడియా అతనిని కీర్తించింది – టెలివిజన్ ఇంటర్వ్యూలు అతని ప్రజాదరణను మరింత పెంచాయి. ప్రజల చప్పట్లు, వీఐపీ మర్యాదలు పదే పదే ఇచ్చే డోపమైన్ ఇంజెక్షన్లలా పనిచేశాయి.

క్రమంగా అతని మెదడు సేవ చేయడం కోసం కాకుండా, ఆ ఉద్దీపన (stimulation) కోసమే పనిచేయడం ప్రారంభించింది. ఎక్కువ మోతాదు డ్రగ్స్ కావాలనుకునే వ్యసనపరుడిలా, అతను ఇప్పుడు మరింత గుర్తింపు, పెద్ద ప్రభావం, ఎక్కువ మీడియా కవరేజ్, మంత్రులతో సాన్నిహిత్యం, వ్యాపారవేత్తలపై నియంత్రణను కోరుకున్నాడు.

ఇంట్లో మీరా ఈ మార్పును గమనించింది.
“నువ్వు మారిపోయావు” ఒక రాత్రి ఆమె గుసగుసలాడింది.
“కాదు” విక్రమ్ కోపంగా అన్నాడు. “నేను ఎదిగాను (evolved)”

అది అత్యంత ప్రమాదకరమైన దశ, ఎందుకంటే వ్యసనపరులు తమకు వ్యసనం ఉందని ఎప్పటికీ గుర్తించరు.

డాక్టర్ దేశ్‌ముఖ్ ఆగి రోహన్ వైపు చూశారు.
“న్యూరాలజికల్‌గా ఏమి జరుగుతుందో నీకు తెలుసా?”
రోహన్ నిశ్శబ్దంగా ముందుకు వంగాడు.
“రివార్డ్ సర్క్యూట్ (ఆనందాన్నిచ్చే వ్యవస్థ) బలపడుతుంది, నైతిక సర్క్యూట్ బలహీనపడుతుంది” అని డాక్టర్ చెప్పారు.

“అనైతిక మార్గాల ద్వారా పదే పదే లాభాలు పొందినప్పుడు, మెదడు తనను తాను తిరిగి రీవైర్ (rewire) చేసుకుంటుంది. డోపమైన్ వ్యవస్థ అదే ప్రవర్తనను కొనసాగించమని మెదడుకు పదే పదే చెబుతుంది. అమిగ్డాలా (amygdala) భయాన్ని తగ్గిస్తుంది, ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్ క్రమంగా నియంత్రణను కోల్పోతుంది , చివరకు అత్యంత ప్రమాదకరమైన మత్తు పెరుగుతుంది— అదే ‘తానే అజేయుడు’ (invincibility) అనే మత్తు…”

సమీర్ ఖన్నా కథ
రోహన్ మెల్లగా అడ్డుతగిలాడు.
“మీరు కోచింగ్ క్లాస్ డైరెక్టర్ల గురించి కూడా చెప్పారు కదా తాతగారూ?”
డాక్టర్ దేశ్‌ముఖ్ తల ఊపారు.
“అక్కడ ఇంకొక వ్యక్తి ఉన్నాడు, అతని పేరు సమీర్ ఖన్నా.”

సమీర్ మొదట్లో పేద విద్యార్థులకు నిజాయితీగా బోధించే ఒక గొప్ప గణిత ఉపాధ్యాయుడు. అతని మొదటి కోచింగ్ క్లాస్‌కు విరిగిన బెంచీలు, కారుతున్న పైకప్పులు, చేతితో రాసిన నోట్స్ ఉండేవి, అయినా విద్యార్థులు అతనిని అమితంగా ప్రేమించేవారు.
ఆ తర్వాత ఒక విద్యార్థి జాతీయ స్థాయి పరీక్షలో టాపర్‌గా నిలిచాడు.

మీడియా ఒక్కసారిగా ఉప్పెనలా విరుచుకుపడింది, అతని ఇన్స్టిట్యూట్ వెలుపల తల్లిదండ్రులు క్యూ కట్టారు, డబ్బు వచ్చి పడటం ప్రారంభమైంది.
త్వరలోనే విద్య అనేది ఒక పరిశ్రమగా మారింది, ఆ పరిశ్రమ ఒక పిచ్చిగా మారింది.
సమీర్ లగ్జరీ కార్లు, ప్రైవేట్ జెట్ విమానాలు, భారీ టెలివిజన్ ప్రకటనలు కొనడం ప్రారంభించాడు. డబ్బులిచ్చి కొన్న ర్యాంకులు, నకిలీ విజయాల గణాంకాలు సర్వసాధారణం అయ్యాయి.
విద్యార్థులు ఇకపై పిల్లలుగా మిగలలేదు, వారు కేవలం “ఫలితాలు” (results) గా మారిపోయారు.
ఫెయిల్ అయిన విద్యార్థులను దాచిపెట్టి, టాపర్లను ఉత్పత్తులలాగా మార్కెట్ చేశారు.

ఒకప్పుడు బోధనను ప్రేమించిన మెదడు, ఇప్పుడు చప్పట్ల చప్పుడుకు బానిసగా మారింది.
శక్తివంతమైన వ్యాపారవేత్తలు అతనికి నిధులు సమకూర్చారు, రాజకీయ నాయకులు అతని సహాయాన్ని కోరారు, మీడియా అతనిని పూజించింది.
అతనికి విద్యపై కాదు, విద్య ద్వారా లభించే కీర్తిపై వ్యసనం ఏర్పడింది.

పతనం
ఒక ఉదయం ఇద్దరు వ్యక్తులు ఒకే శబ్దానికి నిద్రలేచారు— తలుపును గట్టిగా బాదుతున్న శబ్దం.
ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ అధికారులు విక్రమ్ కోట లాంటి ఇంట్లోకి, సమీర్ కార్పొరేట్ ప్రధాన కార్యాలయంలోకి ఒకే సమయంలో ప్రవేశించారు.
టెలివిజన్ ఛానెళ్లు “భారీ దాడులు,” “నల్లధనం” “నకిలీ నెట్‌వర్క్ బట్టబయలు” అని అరవడం ప్రారంభించాయి.
రహస్య లాకర్లు బయటపడ్డాయి, నగదు కొండలు దర్శనమిచ్చాయి. ప్రతిచోటా తప్పులను నిరూపించే పత్రాలు దొరికాయి.

రోహన్ మెల్లగా అడిగాడు, “పట్టుబడతామనే భయం వారికి లేదా?”
డాక్టర్ దేశ్‌ముఖ్ బాధగా నవ్వారు.
“వ్యసనం భవిష్యత్తును ఆలోచించే శక్తిని అణచివేస్తుంది. డోపమైన్ కోరిక దీర్ఘకాలికంగా మారినప్పుడు, మెదడు భవిష్యత్తు పరిణామాల కంటే తక్షణ బహుమతికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది. అందుకే వ్యసనపరులు చివరకు తమ కెరీర్‌లను, కుటుంబాలను, ప్రతిష్టలను, కొన్నిసార్లు మొత్తం దేశాలనే నాశనం చేస్తారు…”

నెలల తర్వాత విక్రమ్ జైలులో ఒంటరిగా కూర్చుని ఉన్నాడు. అక్కడ టెలివిజన్ కెమెరాలు లేవు, రాజకీయ నాయకులు లేరు, అనుచరులు లేరు.  పూలదండలు లేవు, కేవలం నిశ్శబ్దం మాత్రమే ఉంది.
ఇన్నేళ్లలో మొదటిసారిగా అతని మెదడు ‘ఉపసంహరణ’ (withdrawal) ను ఎదుర్కొంది— అధికార ఉపసంహరణ, కీర్తి ఉపసంహరణ, లగ్జరీ ఉపసంహరణ.

అతని మనస్సు ప్రతిదానిని గుర్తుచేసుకుంది— తన పేద గ్రామం, తండ్రి చేసిన త్యాగాలు, తన ప్రారంభ ఆదర్శాలు.
కన్నీళ్లు నెమ్మదిగా కారిపోయాయి.
మరో ఖైదీ ఎగతాళిగా అడిగాడు, “కలెక్టర్ సాబ్, మీ అధికారం ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉంది?”
విక్రమ్ తల దించుకున్నాడు.
ఆ భయంకరమైన నిజం అతనికి అకస్మాత్తుగా అర్థమైంది— తాను ఎప్పుడూ అధికారాన్ని నియంత్రించలేదు, అధికారమే తనను నియంత్రించింది.

బ్రెయిన్ జిమ్నాసియం ప్రాజెక్ట్ (Brain Gymnasium Project)
బయట వర్షం ఆగింది. రోహన్ చాలా సేపు మౌనంగా ఉండిపోయాడు. చివరకు అతను, “సమాజం ఈ వ్యసనాన్ని ఆపగలదా?” అని అడిగాడు.

డాక్టర్ దేశ్‌ముఖ్ నెమ్మదిగా ఒక పెద్ద చెక్క షెల్ఫ్ వైపు నడిచి, ఒక నీలం రంగు ఫైల్‌ను తీశారు. దానిపై ఇలా రాసి ఉంది:
‘బ్రెయిన్ జిమ్నాసియం ప్రాజెక్ట్’ (Brain Gymnasium Project)

రోహన్ ఆ ఫైల్ వైపు కుతూహలంగా చూశాడు.
“ఇదేంటి తాత గారూ?”
ఆ వృద్ధ న్యూరాలజిస్ట్ చిన్నగా నవ్వారు.
“ఇది” ఆయన మృదువుగా చెప్పారు, “రాబోయే మహమ్మారి నుండి మానవాళి తనను తాను రక్షించుకోవడానికి ఉన్న కొన్ని మార్గాలలో ఒకటి కావచ్చు.”
ఆయన మళ్లీ కూర్చుని కొనసాగించారు.

“శతాబ్దాలుగా మనం శరీరం కోసం జిమ్నాసియంలు (వ్యాయామశాలలు) నిర్మించాం. కండరాలను బలోపేతం చేశాం, స్టామినాను మెరుగుపరిచాం, శారీరక దృఢత్వాన్ని పెంపొందించాం. కానీ దురాశ, తారుమారు (manipulation), మానసిక ఆవేశం, అహంకారం, వినాశకరమైన కోరికల నుండి మెదడును బలోపేతం చేయడానికి మనం ఎప్పుడూ ఎలాంటి వ్యవస్థలను సృష్టించలేదు…”

రోహన్ నిశ్శబ్దంగా వింటున్నాడు. డాక్టర్ దేశ్‌ముఖ్ ఆ ఫైల్ తెరిచారు. లోపల మెదడు యొక్క రేఖాచిత్రాలు ఉన్నాయి.

“సమస్య ఏంటంటే” ఆయన అన్నారు, “నాగరికత మేధోపరంగా అభివృద్ధి చెందింది కానీ మానసికంగా, నైతికంగా శిక్షణ పొందలేదు. పిల్లలకు ఎలా పోటీ పడాలి, ఎలా విజయం సాధించాలి, ఎలా సంపాదించాలి, పరీక్షల్లో ఎలా టాప్ రావాలి, సమాజంలో ఎలా కనిపించాలి అని నేర్పుతాం. కానీ కోరికలను ఎలా నియంత్రించుకోవాలి, ఓటమిని ఎలా తట్టుకోవాలి, ప్రలోభాలను ఎలా ఎదిరించాలి, డోపమైన్ ప్రేరేపిత కోరికలను ఎలా అణచుకోవాలి, విజయం సాధించినప్పటికీ మానసికంగా ఎలా స్థిరంగా ఉండాలి అనేది మనం ఎప్పుడూ నేర్పం…”

ఆయన ఒక మెదడు రేఖాచిత్రం వైపు చూపించారు.
“ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్ అనేది మెదడు యొక్క నైతిక బ్రేక్ సిస్టమ్, అయితే లింబిక్ రివార్డ్ సర్క్యూట్లు (limbic reward circuits) యాక్సిలరేటర్ లాంటివి. చాలా మంది విజయవంతమైన వ్యక్తులలో యాక్సిలరేటర్ బలంగా మారుతుంది, కానీ బ్రేక్ సిస్టమ్ బలహీనంగా ఉంటుంది. ఆ అసమతుల్యత ప్రమాదకరమైన వ్యక్తులను సృష్టిస్తుంది.”

రోహన్ మెల్లగా అడిగాడు, “మరి బ్రెయిన్ జిమ్నాసియం దీనిని సరిచేస్తుందా?”

“అవును” డాక్టర్ సమాధానమిచ్చారు. “అదే ఆలోచన”
ఆయన నెమ్మదిగా కొనసాగించారు.
“పాఠశాలలు, కళాశాలలు, అడ్మినిస్ట్రేటివ్ అకాడమీలు, రాజకీయ సంస్థలు, కార్పొరేట్ సంస్థలు, కోచింగ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లు కూడా ఒక నిర్మాణాత్మక ‘న్యూరోకాగ్నిటివ్ ట్రైనింగ్’ (neurocognitive training) ను ప్రవేశపెడితే ఎలా ఉంటుందో ఊహించుకో. ఇది మతపరమైన బోధన లేదా నైతిక పోలీసింగ్ కాదు, శాస్త్రీయ మెదడు శిక్షణ.”

రోహన్ కళ్ళు ఉత్సుకతతో మెరిశాయి.
“ఎలాంటి శిక్షణ?”

డాక్టర్ దేశ్‌ముఖ్ ప్రశాంతంగా సమాధానమిచ్చారు.
“బ్రెయిన్ జిమ్నాసియంలో ఇవి ఉంటాయి…: ఆవేశ- నియంత్రణ వ్యాయామాలు (impulse-control exercises), ఆలస్యంగా లభించే ప్రతిఫలాన్ని అలవాటు చేసుకోవడం (delayed gratification training), మైండ్‌ఫుల్‌నెస్ కండిషనింగ్, సానుభూతిని పెంపొందించే మాడ్యూల్స్, నైతిక సంఘర్షణల అనుకరణలు (ethical conflict simulations), మానసిక స్థితిస్థాపకత వ్యాయామాలు, స్వీయ- అవగాహన పర్యవేక్షణ, డిజిటల్ వ్యసన నియంత్రణ, బిహేవియరల్ న్యూరోసైన్స్ ద్వారా అభిజ్ఞా పునర్నిర్మాణం (cognitive restructuring). లక్ష్యం చాలా సులభం— ప్రలోభాలు మెదడును హైజాక్ చేయడానికి ముందే మెదడును బలోపేతం చేయడం…”

రోహన్ ఆలోచనలో పడ్డాడు.
“అంటే బ్రెయిన్ జిమ్నాసియం ఒక వ్యాక్సిన్ లాగా పనిచేస్తుందా?”
వృద్ధ న్యూరాలజిస్ట్ నవ్వారు.
“ఖచ్చితంగా. ప్రతి ఇన్ఫెక్షన్‌ను పూర్తిగా నిరోధించలేము, కానీ నిరోధక శక్తిని ఖచ్చితంగా పెంచవచ్చు”
ఆయన ఇంకా కొనసాగించారు.
“పదే పదే చేసే కాగ్నిటివ్ ట్రైనింగ్ ఫ్రంటల్ లోబ్ సర్క్యూట్లను బలోపేతం చేసినప్పుడు, వ్యక్తులలో మెరుగైన ఆవేశ నియంత్రణ, మెరుగైన మానసిక నియంత్రణ, తగ్గిన బలవంతపు కోరికలు, బలమైన నైతిక తీర్పు , సామాజిక తారుమారులను తట్టుకునే సామర్థ్యం పెరుగుతాయి. న్యూరోప్లాస్టిసిటీ (Neuroplasticity) కూడా ఈ అవకాశాన్ని సమర్థిస్తుంది, ఎందుకంటే మెదడుకు శిక్షణ ఇవ్వవచ్చు”

ముగింపు
ఆ గది నిశ్శబ్దంగా మారింది.
ఇప్పుడు కేవలం గడియారం టిక్- టిక్ శబ్దం మాత్రమే వినబడుతోంది.
డాక్టర్ దేశ్‌ముఖ్ తన కుర్చీలో వెనక్కి వాలారు.
“ఈ రోజు సమాజం అతి- ఉద్దీపనను (hyperstimulation) జరుపుకుంటోంది. సోషల్ మీడియా నిరంతరం డోపమైన్‌ను ఇంజెక్ట్ చేస్తోంది, న్యూస్ ఛానెళ్లు ప్రసిద్ధిని మహిమాన్వితం చేస్తున్నాయి, రాజకీయ వ్యవస్థలు తారుమారు చేయడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నాయి, కార్పొరేట్ వ్యవస్థలు దూకుడును బహుమతిగా ఇస్తున్నాయి , విద్యావ్యవస్థలు మానసిక పరిణతి లేకుండా కేవలం పనితీరుకే (performance) ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నాయి.”

ఆయన సుదీర్ఘంగా నిట్టూర్చారు.
“మనం మానసికంగా బలహీనమైన నియంత్రణ వ్యవస్థలు కలిగిన, మేధోపరంగా శక్తివంతమైన మెదళ్లను తయారు చేస్తున్నాం”

రోహన్ నెమ్మదిగా టెలివిజన్ స్క్రీన్ వైపు చూశాడు, అందులో ఇప్పటికీ అవినీతి , కుంభకోణాల బ్రేకింగ్ హెడ్‌లైన్స్ వస్తున్నాయి.
“అయితే ఈ అరెస్టులు పరిష్కార సంఘటనలు కావా తాతగారూ?”
“కాదు” డాక్టర్ నిశ్శబ్దంగా బదులిచ్చారు. “అవి లక్షణాలు, అతిగా ప్రేరేపించబడిన ఒక నాగరికత లక్షణాలు.”

• ఆయన తన నోట్‌బుక్ తెరిచి మూడు పదాలు రాశారు.
  డబ్బు, అధికారం, కీర్తి.
  ఆ తర్వాత వాటి కింద ఇలా రాశారు:
  డోపమైన్.కొద్ది క్షణాల తర్వాత ఆయన మరో లైన్ చేర్చారు:
  బ్రెయిన్ జిమ్నాసియం — ప్రలోభాలు వ్యసనంగా మారకముందే మెదడును బలోపేతం చేయడం.

రోహన్ ఆ వాక్యాన్ని నిశ్శబ్దంగా చూస్తూ ఉండిపోయాడు.
ఆ వృద్ధ న్యూరాలజిస్ట్ తక్కువ స్వరంతో చెప్పారు.
“నాగరికతలు తెలివితక్కువతనం వల్ల కుప్పకూలవు, తెలివితేటలు కోరికలకు బానిస కావడం వల్ల కుప్పకూలుతాయి…”

– డాక్టర్ ఎన్. జి. ఉకడ్గాంకర్ (న్యూరాలజిస్ట్)