.
( Apparasu Srinivasa Rao — 98499 98010 ) …. కొద్ది రోజుల క్రితం ముచ్చటలో “నా ముఖం వీడియో తీయవద్దు… మా నాన్న చూస్తే చచ్చిపోతాడు మేడమ్…” అనే శీర్షికతో ప్రచురితమైన ఓ కథ చదివినప్పటి నుంచి ఓ ముచ్చట- ఓ పాట నన్ను వెంటాడుతూనే ఉంది.
అది కేవలం హైదరాబాద్లోని కూకట్పల్లి హౌసింగ్ బోర్డు కాలనీలోని చీకటి సందుల్లో జరిగిన ఓ పోలీసు దాడి గురించిన కథ కాదు. వ్యభిచారం గురించి మాత్రమే చెప్పిన కథ అంతకంటే కాదు. అది సమాజపు అంచులకు నెట్టివేయబడిన జీవితాల కథ. పేదరికం, నిస్సహాయత, కలలు, బతుకు పోరాటం— ఈ నాలుగు వైపులా చిక్కుకుపోయిన యువతుల కథ.
Ads
వ్యభిచారం కొత్తగా పుట్టిన సమస్య కాదు. శతాబ్దాలుగా, నాగరికతలు ఏర్పడిన నాటి నుంచి దాదాపు అన్ని సమాజాల్లోనూ అది ఏదో ఒక రూపంలో కొనసాగుతూనే ఉంది. భారతదేశం కూడా అందుకు మినహాయింపు కాదు. అయితే అసలు మనల్ని అసౌకర్యానికి గురిచేయాల్సిన ప్రశ్న— వ్యభిచారం ఎందుకు ఉంది?— అది కాదు.
స్వాతంత్య్రం వచ్చి దాదాపు ఎనిమిది దశాబ్దాలు గడిచిన తర్వాత కూడా పేదరికం, అభద్రత, అవకాశాల లేమి… యువతులను ఇలాంటి ప్రమాదకరమైన, అనిశ్చితమైన జీవితాల్లోకి ఎందుకు నెట్టేస్తున్నాయి?
ఈ కథ నాకు 1957లో వచ్చిన బాలీవుడ్ అద్భుత చిత్రం “ప్యాసా”లోని ఓ విషాద గీతాన్ని గుర్తుచేసింది.
గురుదత్ దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించి, కథానాయకుడిగా నటించిన ఈ చిత్రంలోని ఆ పాటకు సాహిత్యం సాహిర్ లుధియాన్వీ. ఎస్.డి. బర్మన్ సంగీతం అందించగా, మహ్మద్ రఫీ ఆ పాటకు ప్రాణం పోశారు. గురుదత్పై చిత్రీకరించిన ఈ గీతం, లక్నోలోని వ్యభిచార ప్రాంతాల చీకటి సందుల్లో చిత్రీకరించారు. మత్తులో తూలుతూ తిరిగే కథానాయకుడి కళ్ల ద్వారా సమాజంలోని ఒక్కో విషాద వాస్తవాన్ని మన ముందుంచుతుంది.
ఆ పాటలో సాహిర్ లుధియాన్వీ దేశభక్తి, జాతీయ గర్వం పేరుతో వినిపించే గొప్ప మాటల డొల్లతనాన్ని ప్రశ్నిస్తాడు. ఒకవైపు స్వతంత్ర భారతదేశం గొప్పతనం గురించి రాజకీయ నాయకులు చేసే ఆర్భాటపు ప్రకటనలు… మరోవైపు తమ శరీరాలను అమ్ముకోవాల్సిన దుస్థితిలో ఉన్న అణగారిన మహిళలు.
ఈ వైరుధ్యాన్ని ఆయన మన కళ్లముందు నిలబెడతాడు. “దేశం కోసం గర్విస్తున్నామని చెప్పుకునే దేశభక్తులారా… మీ నైతికత ఎక్కడుంది? మీ తోటి మనుషులు దుర్భరమైన దారిద్య్రంలో మగ్గుతుంటే మీ గర్వం ఏమైంది?” అని ఆ పాట నిలదీస్తుంది.
ये कूचे, ये नीलाम -घर दिलकशी के
ye kooche ye neelam-ghar dilkashi ke
These lanes, these auction-houses of allure
ये लुटते हुए कारवाँ ज़िंदगी के
ye lut te hue caraavan zindagi ke
These perpetually looted caravas of life
कहाँ हैं! कहाँ हैं! मुहाफ़िज ख़ुदी के
kahaan hai! kahaan hai! muhaffiz khudi ke
Where are they?! Where are they?! Those protectors of virtue?!
जिन्हें नाज़ है हिन्द पर वो कहाँ हैं
jinhe naaz hai hind par vo kahaan hai
Those who are proud of the Hind — where are they?
कहाँ हैं, कहाँ हैं, कहाँ हैं…
kahaan hai, kahaan hai, kahaan hai…
Where are they? Where are they? Where are they…
ఇదిగో ఈ సందులను చూడండి… అందం, ఆకర్షణ పేరుతో ప్రతిరోజూ వేలం వేయబడుతున్న ఈ ఇళ్లను చూడండి.
ఇదిగో… దోచుకోబడుతున్న ఈ జీవితాలను చూడండి.
ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడాల్సిన రక్షకులు ఎక్కడున్నారు?
“భారతదేశం అంటే మాకు గర్వం” అని చెప్పుకునే వారు ఎక్కడున్నారు?
వారు దేనికి గర్వపడుతున్నారు?
ये पुर-पेच गलियाँ, ये बदनाम बाज़ार
ye pur-paich galiyan, ye badnaam baazaar
These zig-zagging streets, this disgraced bazaar
ये गुमनाम राही, ये सिक्कों की झंकार
ye gumnaam raahi, ye sikkon ki jhankaar
These nameless drifters, this clinking of coins
ये इस्मत के सौदे, ये सौदों पे तकरार
ye ismat ke saude, ye saudon pe takraar
These trades of innocence, this haggling over trades
जिन्हें नाज़ है हिन्द पर वो कहाँ हैं
jinhe naaz hai hind par vo kahaan hai
Those who are proud of the Hind — where are they?
ఈ మెలికలు తిరిగిన సందులు…
ఈ అపఖ్యాతి పాలైన బజార్లు…
చేతినిండా డబ్బుతో ఎప్పుడు వస్తారో తెలియని ఆ గుర్తుతెలియని బాటసారులు…
ఇక్కడ గౌరవం, శీలం కూడా ఓ సరుకే. దానికీ బేరసారాలే.
ఇలాంటి దృశ్యాలున్న దేశం గురించి గర్విస్తున్నామని చెప్పుకునే వారు ఎక్కడున్నారు?
ये सदियों से बेख्वाब, सहमी सी गलियां
ye sadiyon se bekhaab, sehmi si galiyan
Forever bereft of dreams, these frightened streets
ये मसली हुई अध-खिली ज़र्द कलियाँ
ye masli hui adh-khili zard kaliyan
Trampled into the ground here, these pale, half-blossomed flower buds
ये बिकती हुई खोखली रंग-रलियाँ
ye bikti hui khokli rang-raliyan
Peddled here, these hollow whims and fancies
जिन्हें नाज़ है हिन्द पर वो कहाँ हैं
jinhe naaz hai hind par vo kahaan hai
Those who are proud of the Hind — where are they?
శతాబ్దాలుగా భయంతో, ఆందోళనతో, నిస్సహాయతతో బతుకుతున్న ఈ సందులు…
పూర్తిగా వికసించకముందే నలిగిపోతున్న ఈ వాడిపోయిన, పసి మొగ్గలు…
అంటే— ఈ మాంసపు వ్యాపారంలో చిక్కుకున్న ఆ చిన్న వయసు అమ్మాయిలు.
ఇక్కడ అమ్ముడవుతున్న ఈ డొల్ల ఆనందాలు…
“ఈ దేశం గురించి మాకు గర్వం” అని చెప్పుకునే వారిని ఇక్కడికి తీసుకురండి. ఈ దృశ్యాలను వారికి చూపించండి.
వారు ఎక్కడున్నారు?
वो उजले दरीचों में पायल की छन-छन
vo ujle dareechon me paayal ki chan-chan
From these lighted windows come the chan-chan jingles of anklets
थकी-हारी सांसों पे तबले की धन-धन
thaki-haari saanson pe table ki dhan-dhan
Over these tired, defeated panting breaths play the dhan-dhan drums of the tabla
ये बे-रूह कमरों में खाँसी की ठन ठन
ye be-rooh kamron me khaansi ki thun-thun
From these soulless rooms come the thun-thun rattles of coughs
जिन्हें नाज़ है हिन्द पर वो कहाँ हैं
jinhe naaz hai hind par vo kahaan hai
Those who are proud of the Hind — where are they?
ఆ వెలుగులు విరజిమ్మే కిటికీల వెనుక నుంచి వినిపించే గజ్జెల సవ్వడి…
అలసిపోయిన, ఓడిపోయిన శ్వాసలపై తబలా శబ్దాలు…
ప్రాణం లేని ఆ గదుల్లో మారుమోగే దగ్గు శబ్దాలు…
“భారతదేశం అంటే గర్వం” అని చెప్పుకునే వారు ఒక్కసారి ఇక్కడికి వచ్చి చూడండి.
ये फूलों के गजरे ये पीकों के छींटे
ye phoolon ke gajre, ye pheekon ke cheete
These garlands of flowers, these stains of chewing tobacco
ये बेबाक नज़रें ये गुस्ताख़ फ़िक़रे
ye bebaak nazrein, ye gustakh fikre
These shameless leers, these impudent remarks
ये ढलके बदन और ये बीमार चेहरे
ye dhalke badan aur ye beemar chehre
These withered bodies and these sickly faces
जिन्हें नाज़ है हिन्द पर वो कहाँ हैं
jinhe naaz hai hind par vo kahaan hai
Those who are proud of the Hind — where are they?
ఈ పూల దండలు…
ఈ తమలపాకుల మరకలు…
ఈ బెదురు లేని చూపులు…
ఈ మొహమాటం లేని, హద్దులు దాటే మాటలు…
వాలిపోయిన శరీరాలు…
అనారోగ్యంతో కళతప్పిన ముఖాలు…
ఇవన్నీ చూడండి. దేశం గురించి గర్విస్తున్నామని చెప్పుకునే వారిని ఇక్కడికి తీసుకురండి.
यहाँ पीर भी आ चुके हैं ,जवाँ भी
yahaan peer bhi aa chuke hai, jawaan bhi
Here come the old as well as the young
तनौ-मंद बेटे भी, अब्बा मियाँ भी
tano-mand bete bhi, abba miya bhi
Red-blooded sons and their fathers
ये बीवी भी है और बहन भी है ,माँ भी
ye biwi bhi hai, aur behen bhi hai, maa bhi
These are wives and sisters and mothers
जिन्हें नाज़ है हिन्द पर वो कहाँ हैं
jinhe naaz hai hind par vo kahaan hai
Those who are proud of the Hind — where are they?
ఇక్కడికి మతపెద్దలు కూడా వస్తారు…
యువకులు వస్తారు…
ఆరోగ్యంగా, సంపన్నంగా కనిపించే కొడుకులు వస్తారు…
తండ్రులు కూడా వస్తారు.
ఇక్కడ ఎవరో ఒకరి భార్య ఉంటుంది.
ఎవరో ఒకరి సోదరి ఉంటుంది.
ఎవరో ఒకరి తల్లి కూడా ఉంటుంది.
ఒక్కసారి ఇక్కడికి వచ్చి చూడండి.
ఇలాంటి ప్రదేశం చూసి కూడా మనకు దేశం గురించి గర్వం కలుగుతుందా?
ज़रा मुल्क के रहबरों को बुलाओ
zara mulk ke rehbaro ko bulao
Just call the leaders of the land
ये कुचे, ये गलियां, ये मंजर दिखाओ
ye kuche ye galiya, ye manzar dikhao
Show them these lanes, these streets, and this spectacle
जिन्हें नाज़ है हिन्द पर उनको लाओ
jinhe naaz hai hind par unko lao
Bring those who are proud of the Hind
దేశాన్ని నడిపిస్తున్నామని చెప్పుకునే నాయకులను ఒక్కసారి పిలవండి.
ఈ సందుల్లోకి తీసుకురండి.
ఈ గల్లీలను చూపించండి.
ఈ దయనీయమైన దృశ్యాలను వారికి చూపించండి.
“భారతదేశం అంటే మాకు గర్వం” అని చెప్పుకునే వారిని ఇక్కడికి తీసుకురండి.
వారు ఎక్కడున్నారు?
……
నిజానికి సాహిర్ లుధియాన్వీ ఈ పాటను “ప్యాసా” కోసం రాయలేదు. ఆయన ముందుగానే “చక్లే” (వ్యభిచార గృహాలు) అనే పేరుతో ఒక స్వతంత్ర ఉర్దూ కవితగా దీనిని రాశారు. ఆ అసలు కవితలో ఆయన “హింద్” అంటే భారతదేశాన్ని ప్రస్తావించలేదు.
అక్కడ ఉన్న పంక్తి: “సనా-ఖ్వాన్-ఏ-తక్దీస్-ఏ-మష్రిక్ కహాన్ హై?” అంటే—
“తూర్పు దేశాల పవిత్రతను, గొప్పతనాన్ని కీర్తిస్తూ పాటలు పాడే వారు ఎక్కడున్నారు?” అంతే.
తూర్పు దేశాల “నైతిక విలువలు”, “సంస్కృతి పవిత్రత” గురించి గొప్పలు చెప్పుకునే మతపెద్దలను, సంప్రదాయవాద నాయకులను సాహిర్ ఎద్దేవా చేశాడు.
అదే సమయంలో బతకడం కోసం తమ శరీరాలను అమ్ముకోవాల్సిన పేద మహిళలపై జరుగుతున్న దారుణమైన దోపిడీని మాత్రం పట్టించుకోని వారి ద్వంద్వ వైఖరిని ఆయన ప్రశ్నించాడు.
గురుదత్ “ప్యాసా” చిత్రానికి సాహిర్ లుధియాన్వీని గీత రచయితగా తీసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు, రెడ్ లైట్ ఏరియాలో కథానాయకుడు తిరిగే దృశ్యానికి ఈ కవితను ఉపయోగించాలని భావించాడు. అయితే సినిమా ఇతివృత్తానికి సరిపోయేలా ఆ కవితలోని ఓ పంక్తిని మార్చాలని సాహిర్ను కోరాడు.
సాహిర్ దాన్ని అద్భుతంగా మార్చాడు: “జిన్హే నాజ్ హై హింద్ పర్, వో కహాన్ హై?” “భారతదేశం గురించి గర్విస్తున్నామని చెప్పుకునే వారు ఎక్కడున్నారు?”
అప్పటి ప్రధానమంత్రి పండిట్ జవహర్లాల్ నెహ్రూ ప్రభుత్వంపై వ్యంగ్యాస్త్రం సంధించాలన్న ఉద్దేశంతోనే సాహిర్ ఆ పంక్తిని మార్చినట్లు చెబుతారు. “ప్యాసా” 1957లో విడుదలైంది. అంటే భారతదేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చిన పదేళ్లకే ఈ సినిమా వచ్చింది.
స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తొలినాళ్లలో కనిపించిన ఉత్సాహం అప్పటికే క్రమంగా చల్లారుతోంది. ఆర్థిక నిరాశ, పేదరికం, అవినీతి ప్రజల జీవితాలను వేధిస్తున్నాయి. ప్రోగ్రెసివ్ రైటర్స్ అసోసియేషన్తో అనుబంధం ఉన్న సాహిర్, ఈ కఠినమైన వాస్తవాన్ని సమాజం ముందుంచాలనుకున్నాడు.
ప్రధాని జవహర్లాల్ నెహ్రూ తరచూ చెప్పే “ముఝే హింద్ పర్ నాజ్ హై”—“నాకు భారతదేశం అంటే గర్వం”— అనే మాటలతో సాహిర్ ఏకీభవించలేదు. అందుకే ఈ పాట ద్వారా నెహ్రూ ఆశావాదాన్ని నేరుగా ప్రశ్నించాడు.
“భారతదేశం గురించి గర్విస్తున్నామని చెప్పుకునే వారు ఎక్కడున్నారు?” అన్న ప్రశ్న ద్వారా సాహిర్ రాజకీయ నాయకులకు ఒక సవాలు విసిరాడు: వారి గొప్ప కార్యాలయాల నుంచి బయటకు రండి.
మురికివాడల్లోకి వెళ్లండి.
వ్యభిచార గృహాల్లోకి వెళ్లండి.
అక్కడి చీకటి సందుల్లో నడవండి.
మీరు పాలిస్తున్నామని, అభివృద్ధి చేస్తున్నామని చెప్పుకునే ఆ భారతదేశం అసలు ముఖాన్ని చూడండి.
దశాబ్దాలు గడిచిపోయాయి.
దేశం ఎంతో ముందుకు వెళ్లిందని మనం చెప్పుకుంటున్నాం.
కానీ కూకట్పల్లి హౌసింగ్ బోర్డు కాలనీలోని ఓ చీకటి సందిలో, పోలీసుల కెమెరా ముందు నిలబడి—
“నా ముఖం వీడియో తీయవద్దు మేడమ్… మా నాన్న చూస్తే చచ్చిపోతాడు…”
అని వేడుకుంటున్న ఆ అమ్మాయి మాటలు విన్నప్పుడు…
సాహిర్ లుధియాన్వీ వేసిన ప్రశ్నకు మన దగ్గర నిజంగా సమాధానం ఉందా?
“జిన్హే నాజ్ హై హింద్ పర్… వో కహాన్ హై?”
“భారతదేశం గురించి గర్విస్తున్నామని చెప్పుకునే వారు… ఎక్కడున్నారు?”
Share this Article