దమ్మున్న జర్నలిస్టు – ప్రకంపనలు – అసలు ఎవరు ఈ రితికా చోప్రా !?

.

ఒక్క కథనం… ఢిల్లీ నుంచి దేశమంతా ప్రకంపనలు….
రితికా చోప్రా ఎవరు? ఆమె బయటపెట్టింది ఏమిటి?

కొన్ని వార్తలు చదివి పక్కన పెట్టేస్తాం…కొన్ని వార్తలు చదివాక రెండుసార్లు చదువుతాం… కానీ కొన్ని కథనాలు మాత్రం… దేశ రాజకీయ వ్యవస్థనే ఒకసారి వెనక్కి తిరిగి చూసుకునేలా చేస్తాయి! సెప్టెంబర్ 23, 2026న ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్లో రితికా చోప్రా చేసిన ఇన్వెస్టిగేషన్ అలాంటి కథనమే.

ఎన్నికల సంఘం అంటే ఏదో సాధారణ ప్రభుత్వ కార్యాలయం కాదు. ప్రజాస్వామ్యంలో ఎవరు ఓటు వేయగలరు, ఎవరి పేరు ఓటర్ల జాబితాలో ఉంటుంది, ఎవరి పేరు ఉండదు… చివరికి ఎన్నికల ప్రక్రియ ఎంత పారదర్శకంగా సాగుతుంది అన్నదానికి రాజ్యాంగపరమైన కాపలాదారు.

అలాంటి సంస్థలోని ముగ్గురు సభ్యుల్లో ఇద్దరు సభ్యులు… అదే సంస్థ తీసుకుంటున్న నిర్ణయాలపై పదేపదే రాతపూర్వకంగా అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారన్న విషయం బయటకు వస్తే? అక్కడే రితికా చోప్రా కథనం సంచలనంగా మారింది.

10 నెలలు… 14 అభ్యంతరాలు! రితికా చోప్రా దర్యాప్తు ప్రకారం, ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి గత పది నెలల్లో కనీసం 14 సందర్భాల్లో ఎన్నికల సంఘం తీసుకున్న లేదా తీసుకోబోతున్న కొన్ని నిర్ణయాలపై రాతపూర్వకంగా అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారు.

అది కూడా ఏదో చిన్న పరిపాలనా అంశంపై కాదు. కొత్త ఓటర్ల నమోదు… ఓటర్ల పేర్ల తొలగింపు… ఓటర్ల డేటాబేస్‌ను ఎవరు నియంత్రించాలి… కొత్త ఓటర్ల కోసం ఉపయోగించే Form-6లో మార్పులు… ఎన్నికల అధికారుల అధికారాలపై కేంద్రీకరణ… అంటే నేరుగా ఓటరు హక్కు, ఓటర్ల జాబితా, ఎన్నికల వ్యవస్థ వెన్నెముకకు సంబంధించిన అంశాలే.

ఇంకా ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే… ఈ ఇద్దరు కమిషనర్లు కొన్ని సందర్భాల్లో నిర్ణయాలు తమకు తెలియకుండానే తీసుకున్నారని, ఆదేశాలు జారీ అయ్యాయని అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసినట్టు ఎక్స్‌ప్రెస్ తన కథనంలో పేర్కొంది. ఇదే అసలు బాంబు!

Form-6లో అసలు ఏమైంది? కొత్తగా ఓటరుగా నమోదు కావాలంటే ఉపయోగించే Form-6లో కొన్ని కొత్త ప్రశ్నలను చేర్చిన విషయం కూడా ఈ ఇన్వెస్టిగేషన్‌లో వెలుగులోకి వచ్చింది. కొత్త ఓటరు తన పేరు గతంలో జరిగిన SIR ఓటర్ల జాబితాలో ఉందా? తల్లిదండ్రులు లేదా తాత, అమ్మమ్మల పేర్లు ఆ జాబితాలో ఉన్నాయా? వంటి వివరాలను ఇవ్వాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.

ఈ మార్పుపై వివేక్ జోషి, సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసినట్టు ఎక్స్‌ప్రెస్ రిపోర్ట్ చెబుతోంది. సంధు దీనిని “unauthorised” మరియు “illegal”గా అభివర్ణించి తొలగించాలని కోరినట్టు కథనం పేర్కొంది. అయినా ఆ మార్పు కొనసాగిందని ఎక్స్‌ప్రెస్ వెల్లడించింది.

ఇక్కడ ప్రశ్న ఒక్కటే… ఎన్నికల ప్రక్రియలో కీలకమైన ఒక ఫారమ్‌ను మార్చేటప్పుడు, ఎన్నికల సంఘంలోని ఇద్దరు కమిషనర్లు అభ్యంతరం చెబితే… ఆ అభ్యంతరానికి ఫలితం ఏమైంది? అదే ప్రశ్నను రితికా చోప్రా తన కథనం ద్వారా దేశం ముందుకు తీసుకొచ్చారు.

ఓటర్ల జాబితా… ఒక సాఫ్ట్‌వేర్ చేతిలోకి వెళ్తే? ఈ కథనంలోని మరో కీలక అంశం ECINet. దాదాపు బిలియన్ మంది ఓటర్లతో సంబంధం ఉన్న ఎన్నికల వ్యవస్థకు డిజిటల్ వెన్నెముకగా ECINetను ఎన్నికల సంఘం తీసుకొచ్చింది. కానీ క్షేత్ర స్థాయిలో పనిచేసే ఎన్నికల అధికారుల యాక్సెస్‌ను కేంద్ర స్థాయిలోని వ్యవస్థ ప్రభావితం చేస్తోందన్న అభ్యంతరాలు ఇద్దరు కమిషనర్లు వ్యక్తం చేసినట్టు ఎక్స్‌ప్రెస్ వెల్లడించింది.

గోవాలో 97 మంది ఓటర్ల విషయంలో జరిగిన వ్యవహారం దీనికి ఉదాహరణగా కథనం చూపించింది. స్థానిక Electoral Registration Officer వారి పత్రాలను పరిశీలించి వారు అర్హులేనని గుర్తించినప్పటికీ… సాఫ్ట్‌వేర్ వ్యవస్థలో ఆ నిర్ణయాన్ని నమోదు చేయలేని పరిస్థితి ఏర్పడిందని ఎక్స్‌ప్రెస్ పేర్కొంది.

ఇది చిన్న టెక్నికల్ సమస్యగా కొట్టిపారేయలేని విషయం. ఎందుకంటే… ఒక అధికారి ముందు ఉన్న ఓటరు అర్హుడని నిర్ణయిస్తే… చివరికి కంప్యూటర్ సిస్టమ్ ఏం చెబుతుందో అదే అమలైతే, నిర్ణయాధికారం ఎక్కడ ఉంది? ఇదే అసలు ప్రశ్న.

బెంగాల్… మరో చిక్కు పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఓటర్ల అప్పీళ్లకు సంబంధించిన డేటా నిర్వహణపైనా ప్రశ్నలు వచ్చాయి. ఎక్స్‌ప్రెస్ తన దర్యాప్తులో ఒకే అధికారి లాగిన్ ద్వారా భారీ సంఖ్యలో అప్పీళ్లు దాఖలైన అంశాన్ని కూడా ప్రస్తావించింది.

అంటే ఓటర్ల జాబితాలో పేరు ఉండటం, తొలగిపోవడం, తిరిగి చేర్చుకోవడం వంటి అత్యంత సున్నితమైన ప్రక్రియల్లో డిజిటల్ నియంత్రణ ఎవరి చేతిలో ఉంది? దానికి ఎలాంటి పర్యవేక్షణ ఉంది? అన్న ప్రశ్న ముందుకొచ్చింది.

నాలుగు నెలలు… పూర్తి కమిషన్ సమావేశం లేదా? కథనంలో మరో అంశం మరింత ఆసక్తికరం. మే నుంచి ఆగస్టు మధ్య నాలుగు నెలల వ్యవధిలో పూర్తి ఎన్నికల సంఘం ఒక్కసారి కూడా సమావేశం కాలేదన్న అంశాన్ని ఎక్స్‌ప్రెస్ తన ఇన్వెస్టిగేషన్‌లో ప్రస్తావించింది. అదే సమయంలో ఎన్నికల జాబితాలపై దేశవ్యాప్తంగా భారీ ప్రక్రియ జరుగుతోంది.

ఇక్కడే రితికా చోప్రా కథనం సాధారణ “ECపై విమర్శ”గా మిగలకుండా… సంస్థలో నిర్ణయాలు ఎలా తీసుకుంటున్నారు? ఎవరి అభిప్రాయం ఎక్కడ నమోదవుతోంది? అధికారాలు ఎలా కేంద్రీకృతమవుతున్నాయి? అనే వ్యవస్థాగత ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది.

మరి రితికా చోప్రా ఎవరు? ఇది ఒక్కరోజులో పుట్టిన ధైర్యం కాదు. రితికా చోప్రా దాదాపు 19 ఏళ్లుగా రాజకీయాలు, ప్రభుత్వ వ్యవహారాలు, ప్రజా విధానాలపై జర్నలిజంలో ఉన్నారు. 2015లో ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్లో చేరకముందు ది ఎకనామిక్ టైమ్స్, హిందుస్థాన్ టైమ్స్, మెయిల్ టుడేలో పనిచేశారు.

ఎన్నికల సంఘం ఆమెకు కొత్త బీట్ కూడా కాదు. 2019 ఎన్నికల సమయంలోనే ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత వ్యవహారాలపై ఆమె చేసిన రిపోర్టింగ్‌కు గుర్తింపు వచ్చింది. ఆ రిపోర్టింగ్‌లో అప్పటి ఎన్నికల కమిషనర్ అశోక్ లవాసా, నరేంద్ర మోదీ, అమిత్ షా కేసులపై వ్యక్తం చేసిన విభేదాలు కూడా వెలుగులోకి వచ్చాయి.

అంతేకాదు… ఆమెకు Ramnath Goenka Excellence in Journalism Award, Chameli Devi Jain Award, International Press Institute India Award వంటి గుర్తింపులు వచ్చాయి. ముఖ్యంగా ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత వ్యవహారాలపై చేసిన సిరీస్‌కు రామ్‌నాథ్ గోయెంకా అవార్డు లభించింది.

అంటే… ఎన్నికల సంఘం ఆమెకు కొత్త కథ కాదు. అదే సంస్థను సంవత్సరాలుగా గమనిస్తూ వచ్చిన జర్నలిస్ట్… ఈసారి ఆ సంస్థ లోపలే నమోదైన అభ్యంతరాలను ఒకచోట చేర్చి దేశం ముందుకు పెట్టారు. అందుకే ఈ కథనం ఇంత పెద్దది.

ఒక జర్నలిస్ట్ “ఫలానా వ్యక్తి తప్పు చేశాడు” అని రాయడం ఒకటి. కానీ… అధికారిక పత్రాలు వెతకడం… అంతర్గత నోట్స్‌ను పరిశీలించడం… ఎవరు ఏ సందర్భంలో ఏమన్నారు అన్నది పునర్నిర్మించడం… ఒక సంఘటనను మరో సంఘటనతో కలపడం…

సాఫ్ట్‌వేర్ వ్యవస్థ ఎలా పనిచేస్తుందో అర్థం చేసుకోవడం… గ్రౌండ్ లెవల్ అధికారుల నిర్ణయాలు, ఢిల్లీ స్థాయి నియంత్రణ మధ్య సంబంధాన్ని వెతకడం… ఇవన్నీ కలిపి కథనంగా తయారు చేయడం మరో విషయం. అందుకే ఇన్వెస్టిగేటివ్ జర్నలిజం అంటే కేవలం “ఒక సంచలన వార్తను బ్రేక్ చేయడం” కాదు. వార్త వెనుక ఉన్న వ్యవస్థను తవ్వి బయటకు తీయడం.

రితికా చోప్రా చేసిన పని అక్కడే కనిపిస్తుంది. కానీ… కథనం మరో వైపు కూడా ఉంది. ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని వదిలేయకూడదు. ఈ రిపోర్ట్ వెలువడిన తరువాత ఎన్నికల సంఘం స్పందించింది….

EC ప్రకారం, అంతర్గత నోట్స్ లేదా అభిప్రాయ భేదాలు నిర్ణయ ప్రక్రియలో సహజమైన భాగమేనని, గత ఏడాది తీసుకున్న నిర్ణయాలన్నీ పూర్తి కమిషన్ ఏకాభిప్రాయంతోనే జరిగాయని పేర్కొంది.

కొన్ని అంతర్గత అభ్యంతరాలను మాత్రమే చూపించి, వాటి తర్వాత జరిగిన మొత్తం నిర్ణయ ప్రక్రియను విస్మరించడం “ఒక భాగం మాత్రమే చూపించడం” అవుతుందని ఎన్నికల సంఘం తన వివరణలో తెలిపింది. ECINet కూడా డేటా-సెక్యూరిటీ ప్రోటోకాల్స్‌తో పనిచేస్తోందని పేర్కొంది. ఇదే ఈ కథనాన్ని మరింత ఆసక్తికరంగా చేస్తోంది.

ఇది కేవలం జ్ఞానేశ్ కుమార్ కథ కాదు. ఇది కేవలం SIR కథ కూడా కాదు. ఇది “వోట్ చోరీ” అనే రాజకీయ నినాదాన్ని సమర్థించే లేదా కొట్టిపారేసే ఒక్క కథనం కూడా కాదు. ఇది ఓటరు జాబితా తయారయ్యే గది తలుపు కొద్దిగా తెరిచి… లోపల ఏం జరుగుతుందో దేశానికి చూపించిన జర్నలిస్టిక్ ప్రయత్నం. అందుకే రితికా చోప్రా పేరు ఇప్పుడు చర్చలోకి వచ్చింది…