అందరూ ఆడుకునేవాళ్లే..! అమరావతి రాజధాని ఓ విషాదగాథ…

.

( ఎ. సాయిశేఖర్ ) …. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అంశం రాష్ట్రంలోని రెండు ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలైన తెలుగుదేశం పార్టీ (TDP), వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (YSRCP) మధ్య ఎప్పుడూ ఒక వివాదాస్పద అంశంగానే ఉంది. ఇరు పార్టీల మధ్య ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడం మరియు రాజకీయ పైచేయి సాధించాలనే తాపత్రయం దీనికి కారణం.

ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి, టీడీపీ అధినేత ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు ఎల్లప్పుడూ కొత్త గ్రీన్ ఫీల్డ్ రాజధాని – అమరావతికి అనుకూలంగా ఉన్నారు. అదే సమయంలో, మాజీ ముఖ్యమంత్రి మరియు వైసీపీ అధినేత వైఎస్ జగన్ మోహన్ రెడ్డి దీనిపై ఎప్పుడూ సందేహాలు వ్యక్తం చేస్తూ, విశాఖపట్నం వైపు మొగ్గు చూపారు.

అమరావతి రాజధాని బిల్లు అంటే ఏమిటి? …… బుధవారం లోక్‌సభ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధానిగా అమరావతిని ఆమోదిస్తూ ఒక బిల్లు ఆమోదించింది. ఈ బిల్లు ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్విభజన చట్టం, 2014 లోని సెక్షన్ 5 (2) ను సవరించింది. 2024లో హైదరాబాద్ ఉమ్మడి రాజధానిగా 10 ఏళ్ల కాలపరిమితి ముగియడం, మార్చి 27, 2026 నాటికి అది నిలిచిపోవడంతో ఈ సవరణ చేశారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ కూడా అమరావతిని శాశ్వత రాజధానిగా చేస్తూ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. రాజ్యసభ ఆమోదం పొందిన తర్వాత ఈ బిల్లు రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం వెళుతుంది.

జగన్ ఎలా ఎదురుదాడి చేశారు? అదే రోజు జగన్ ఒక ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ నిర్వహించి, అమరావతి గురించి నాయుడు చెబుతున్న ‘గొప్ప ప్రణాళికలు’ అమలు చేయడం అసాధ్యమని నొక్కి చెప్పారు. రూ. 65,000 కోట్ల భారీ వ్యయం ఆచరణాత్మకం కాదని, రాష్ట్రం ఎదుర్కొంటున్న ఆర్థిక ఇబ్బందుల దృష్ట్యా ఈ ప్రాజెక్ట్ అమలు సాధ్యం కాదని ఆయన వాదించారు. ఆయన తన ‘ప్లాన్ బి’గా మచిలీపట్నం-విజయవాడ-గుంటూరును కలుపుతూ రాజధాని కారిడార్ చేయాలనే తీవ్రమైన ప్రతిపాదనను ముందుకు తెచ్చారు.

కానీ, జగన్ తన ఆలోచనా క్రమంలో అనుకోకుండా లేదా వ్యంగ్యంగా, ఈ కారిడార్‌ను “MaViGun” (మూడు నగరాల మొదటి అక్షరాలు) అని పిలవచ్చని సూచించి, ఆ సీరియస్ ప్రతిపాదనను నవ్వుల పాలు చేశారు. వేర్వేరు నగరాల మొదటి అక్షరాలను కలిపి తెలుగులో అర్థం పర్థం లేని పదంగా, లేదా వేర్వేరు అర్థాలు వచ్చేలా ఒక అక్రోనిం (Acronym) సృష్టించినందుకు ఆయనపై టీడీపీ మద్దతుదారులు భారీగా ట్రోలింగ్ చేశారు. జగన్ చేసిన ఈ చర్య వల్ల ఆ సీరియస్ ప్రతిపాదన ఇప్పుడు ఒక అంటరాని పదంగా మారిపోయింది.

నాయుడు ఎక్కడ తప్పు చేశారు? హైదరాబాద్‌ను అభివృద్ధి చేసిన మెస్సయ్యగా చంద్రబాబుపై ఉన్న నమ్మకంతో ప్రజలు ఆయన వెనుక నిలిచారు. 2014లో నరేంద్ర మోదీ మద్దతు, పవన్ కళ్యాణ్ జనసేన వెలుపల నుండి ఇచ్చిన మద్దతుతో టీడీపీకి అది ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది. “సీజర్ భార్య అనుమానానికి అతీతంగా ఉండాలి” అన్నట్లుగా, రాజధాని నిర్మాణ బాధ్యత చేపట్టినప్పుడు నాయుడు అత్యంత జాగ్రత్తగా వ్యవహరించి ఉండాల్సింది.

దానికి బదులుగా, రాజధాని స్థలాన్ని ప్రకటించడానికి ముందే భూముల లావాదేవీల్లో ‘ఇన్‌సైడర్ ట్రేడింగ్’ జరిగిందన్న జగన్ ఆరోపణలకు ఆయన అవకాశం ఇచ్చారు. తన అనుకూల వర్గాలకు మేలు చేసేలా భూముల ధరలు పెంచారని జగన్ ఆరోపించారు. రాజధాని ఎక్కడ ఉంటుందో ప్రకటించడానికి నాయుడు 10 నెలలు వేచి ఉండకుండా వేగంగా నిర్ణయం తీసుకోవాల్సింది. అమరావతిని ఏప్రిల్ 1, 2015న (సరిగ్గా 11 ఏళ్ల క్రితం) క్యాబినెట్ ఆమోదించింది.

డిజైన్ల కోసం చాలా కాలం వేచి ఉండటం, ఏజెన్సీలను మార్చడం, సింగపూర్ కన్సార్టియం, మాకీ అసోసియేట్స్ (వీరు నాయుడిని నిందిస్తూ తప్పుకున్నారు), నార్మన్ ఫోస్టర్‌లను తీసుకురావడం కంటే, మొదట్లోనే విజయవాడ, గుంటూరులోని భవనాల్లో కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేసి ఉండాల్సింది.

వెలగపూడిలో నిర్మించిన అసెంబ్లీ, సెక్రటేరియట్‌లను ‘తాత్కాలికం’ అని పిలవడం ఆయన చేసిన పెద్ద తప్పు. 29 గ్రామాల రైతుల నుండి 34,251 ఎకరాల భూమిని సేకరించినప్పటికీ, అభివృద్ధి చేసిన ప్లాట్లు తిరిగి ఇవ్వకపోవడం ప్రాజెక్ట్‌ను గందరగోళంలోకి నెట్టింది. ప్రజలు దీనిని ‘గాలిలో మేడలు’ అని పిలవడం ప్రారంభించారు.

ఒక ఆలోచన – పరిణామాలు …. జగన్ అమరావతికి వ్యతిరేకం కాదని చెప్పినప్పటికీ, అప్పుడే మచిలీపట్నం-విజయవాడ-గుంటూరు కారిడార్ ఆలోచనను ప్రతిపాదించారు. కానీ అప్పుడు 67 మంది ఎమ్మెల్యేలు ఉన్న బలమైన ప్రతిపక్షంగా ఆ ఆలోచనను ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి తెచ్చేలా చేయలేకపోయారు. చంద్రబాబు కూడా నిధుల కొరత వల్ల రాజధాని నిర్మాణంలో జాప్యం చేశారు. విభజన చట్టంలోని 9 మరియు 10 షెడ్యూళ్ల ఆస్తుల పంపిణీ (RTC వంటి సంస్థలు, శిక్షణాలయాలు) ఇప్పటికీ వివాదాస్పదంగానే ఉన్నాయి. 2015 అక్టోబర్ 22న ప్రధాని మోదీ చేత శంకుస్థాపన చేయించినా, నాయుడు ఆ ప్రాజెక్ట్‌ను ఒక తార్కిక ముగింపుకు తీసుకురాలేకపోయారు.

నాయుడి చపలచిత్తపు నిర్ణయాలు … రాజధాని డిజైన్ కోసం సినిమా దర్శకులు క్రిష్, రాజమౌళి (బాహుబలి సినిమా సెట్టింగ్ స్ఫూర్తితో)లను సంప్రదించడం ఒక ఎగతాళిగా మారింది. కేంద్రం ఇచ్చిన నిధులు ‘తాత్కాలిక’ భవనాలకే సరిపోయాయని, వాటి నిర్మాణ వ్యయం కూడా భారీగా ఉందని విమర్శలు వచ్చాయి. నాయుడు CRDA అనే సంస్థను ఏర్పాటు చేసి 9 నగరాలతో కూడిన భారీ ప్రణాళికలు వేసినా, 5 ఏళ్లు గడిచినా చెప్పుకోదగ్గ పురోగతి లేదు. ఈలోపు జగన్ సుదీర్ఘ పాదయాత్ర ద్వారా ప్రజల్లో మద్దతు కూడగట్టుకుని 2019 ఎన్నికల్లో టీడీపీని ఓడించారు.

జగన్ నిర్లక్ష్య వైఖరి … 151 సీట్లతో అధికారంలోకి వచ్చిన జగన్, అమరావతిపై తన ‘మ్యాజిక్ బాగ్’ నుండి మూడు రాజధానుల ఆలోచనను తెరపైకి తెచ్చారు. ఇది చట్టపరంగా, పరిపాలనాపరంగా అనేక ఇబ్బందులకు దారితీసింది:

• న్యాయస్థానాలతో విభేదాలు, ముఖ్యంగా జస్టిస్ ఎన్వీ రమణపై ఫిర్యాదు చేయడం దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది.

• కర్నూలును న్యాయ రాజధానిగా ప్రకటించడం వాస్తవానికి హైకోర్టు, సుప్రీంకోర్టు పరిధిలోని అంశం.

• అసెంబ్లీ ఒకచోట, సెక్రటేరియట్ మరోచోట ఉండటం అసంబద్ధమని విమర్శలు వచ్చాయి. అమరావతి రైతులు ఐదేళ్ల పాటు నిరసనలు చేశారు.

శాసనపరమైన తప్పులు … నాయుడు అసాధ్యమైన ప్లాన్లతో రాజధానిని ఒక జోక్‌గా మార్చితే, జగన్ మూడు రాజధానుల ఆలోచనతో దానిని అగాధంలోకి నెట్టారు. కౌన్సిల్‌లో మెజారిటీ లేకపోవడంతో ఆ బిల్లు ఆగిపోయింది. దీనికి ఆగ్రహించిన జగన్ శాసన మండలిని రద్దు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు, కానీ ఆ బిల్లును పార్లమెంటులో ఫాలో-అప్ చేయకుండా వదిలేశారు. ఆ తర్వాత ఖాళీ అయిన ఎమ్మెల్సీ స్థానాలను తన పార్టీ వారితో నింపుకోవడానికి ఆ కౌన్సిల్‌నే వాడుకున్నారు.

టీడీపీ పునరాగమనం … 2024 ఎన్నికల్లో టీడీపీ, బీజేపీ, జనసేన కూటమి చారిత్రాత్మక విజయం సాధించింది. చంద్రబాబు మళ్లీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత అమరావతిని శాశ్వత రాజధానిగా చేస్తూ తీర్మానం చేసి, పార్లమెంటులో విభజన చట్ట సవరణ బిల్లును ఆమోదింపజేశారు. దీనిని కొందరు ‘డెడ్ క్యాట్’ (Dead Cat) టెక్నిక్‌గా పేర్కొంటూ ఎన్నికల ఓటింగ్ సరళి వివాదం నుండి దృష్టి మళ్లించే ప్రయత్నంగా అభివర్ణించారు.

 మావిగన్ వ్యూహం…. జగన్ తన ‘MaViGun’ ప్రతిపాదన ద్వారా, భవిష్యత్తులో రాజకీయ సమీకరణాలు మారితే రాజధానిని మళ్లీ మార్చవచ్చని సంకేతాలు ఇచ్చారు. ఆయన టైమింగ్ పర్ఫెక్ట్‌గా ఉంది. రాజ్యాంగం 106 సార్లు సవరించబడినప్పుడు, రాజధాని చట్టం కూడా భవిష్యత్తులో మారవచ్చని ఆయన వాదన.

రాజ్యాంగం ఏం చెబుతోంది? ఆర్టికల్ 1-4 రాష్ట్ర భూభాగాల గురించి, ఆర్టికల్ 168 శాసనసభల గురించి, ఆర్టికల్ 153 గవర్నర్ గురించి, ఆర్టికల్ 214 హైకోర్టుల గురించి వివరిస్తాయి. కానీ రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా ఒక రాష్ట్రానికి ఖచ్చితంగా రాజధాని ఉండాలని గానీ, అది ఫలానా చోటే ఉండాలని గానీ పేర్కొనలేదు. రాష్ట్ర రాజధానులు సాధారణ చట్టాలు, కార్యనిర్వాహక నిర్ణయాలు లేదా చారిత్రక ప్రాధాన్యత ఆధారంగా నిర్ణయించబడతాయి.., ఆంధ్రులకు ఇప్పటికీ ఓ రాజధాని లేదు, అమరావతితో రెండు ప్రధాన పార్టీలూ ఆడుకుంటూ, రోజురోజుకూ చిక్కుముడిని చేస్తున్నాయి… మొత్తానికి అమరావతి ఓ విషాద గాథ… (Newsmeter.in సౌజన్యం)…