ఈ కేసు భారత న్యాయ చరిత్రలో అరుదైన రాజ్యాంగ సంక్షోభమా?

.

జస్టిస్ యశ్వంత్ వర్మ కేసు: భారత న్యాయ చరిత్రలో అరుదైన రాజ్యాంగ సంక్షోభమా? భారత న్యాయవ్యవస్థలో ప్రస్తుతం అత్యంత అరుదైన, అనూహ్యమైన పరిణామం చోటుచేసుకుంది. ఢిల్లీ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ యశ్వంత్ వర్మపై వచ్చిన ఆరోపణల విచారణకు సంబంధించి, ముగ్గురు సభ్యుల కమిటీ తన నివేదికను లోక్‌సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లాకు అధికారికంగా సమర్పించింది.

1968 నాటి న్యాయమూర్తుల (విచారణ) చట్టం (Judges Inquiry Act) ప్రకారం ఏర్పాటైన ఈ కమిటీకి సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ అరవింద్ కుమార్ నేతృత్వం వహించగా, బాంబే హైకోర్టు చీఫ్ జస్టిస్  చంద్రశేఖర్, సీనియర్ అడ్వకేట్ బీవీ ఆచార్య సభ్యులుగా వ్యవహరించారు.

కానీ ఈ నివేదిక సమర్పణతో భారత న్యాయ, పార్లమెంటరీ చరిత్రలోనే ఎన్నడూ లేని ఒక సరికొత్త రాజ్యాంగ చిక్కుముడి (Constitutional Dilemma) ముంచుకొచ్చింది.

పార్లమెంటరీ ప్రక్రియ: చట్టం ఏం చెబుతోంది? నియమ నిబంధనల ప్రకారం… విచారణ కమిటీ తన నివేదికను సమర్పించిన తర్వాత రాజ్యాంగ ప్రక్రియ ఇలా ముందుకు సాగుతుంది:

• మొదటి అడుగు…: ఈ నివేదికను లోక్‌సభ, రాజ్యసభ ఉభయ సభల ముందు టేబుల్ చేస్తారు.

• తప్పు నిరూపితం కాకపోతే…: ఒకవేళ కమిటీ న్యాయమూర్తిపై వచ్చిన ఆరోపణల్లో “తప్పు నిరూపితం కాలేదు” అని తేల్చి ఉంటే, ఈ కేసు అక్కడితో ముగిసిపోతుంది. పార్లమెంట్‌లో ప్రవేశపెట్టిన తొలగింపు మోషన్ ఆటోమేటిక్‌గా రద్దవుతుంది.

• తప్పు నిరూపితమైతే…: కమిటీ గనుక “తప్పు నిరూపితమైంది” అని నివేదిక ఇస్తే, పార్లమెంట్‌లో పూర్తి స్థాయి చర్చ, ఓటింగ్ మొదలవుతుంది.

న్యాయమూర్తిని పదవి నుంచి తొలగించాలంటే భారత రాజ్యాంగంలో అత్యంత కఠినమైన ప్రక్రియ ఉంది. ఆర్టికల్ 124(4) ప్రకారం లోక్‌సభ, రాజ్యసభ రెండింటిలోనూ విడివిడిగా “ప్రత్యేక మెజారిటీ” అవసరం. అంటే సభలోని మొత్తం సభ్యుల మెజారిటీతో పాటు, ఓటింగ్‌లో పాల్గొన్న వారిలో 2/3 వంతు మద్దతు తప్పనిసరి. రెండు సభలు ఆమోదిస్తేనే రాష్ట్రపతి తొలగింపు ఉత్తర్వులు జారీ చేస్తారు.

అసలైన ట్విస్ట్: “రాజీనామా వర్సెస్ తొలగింపు” అయితే, ఈ కేసులో అసలు సంచలనం ఇక్కడే మొదలైంది. విచారణ కమిటీ నివేదిక ఇవ్వడానికి ముందే, 2026 ఏప్రిల్ 10న జస్టిస్ యశ్వంత్ వర్మ తన పదవికి రాజీనామా సమర్పించారు. ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న న్యాయ నిపుణులను వేధిస్తున్న కీలక ప్రశ్నలు ఇవే:

రాష్ట్రపతి ఆ రాజీనామాను ఆమోదించారా? ఒకవేళ ఆమోదిస్తే, ఆయన ఇకపై న్యాయమూర్తి కాదు. మరి పదవిలోనే లేని వ్యక్తిని పార్లమెంట్ ఎలా “తొలగిస్తుంది”? ఈ ప్రక్రియ చట్టపరంగా నిరర్థకం (Infructuous) కాదా?

చాలా మంది న్యాయ నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం… ఒక వ్యక్తి ఇప్పటికే పదవి విడిచిపెట్టినప్పుడు అతన్ని మళ్లీ తొలగించాల్సిన అవసరం లేదు. గతంలో 2011లో కలకత్తా హైకోర్టు జడ్జి సౌమిత్ర సేన్ కేసులో రాజ్యసభ ఆయన్ను తొలగించడానికి తీర్మానం ఆమోదించిన తర్వాత, లోక్‌సభలో ఓటింగ్ జరగడానికి ముందే ఆయన రాజీనామా చేశారు. దాంతో లోక్‌సభ ఆ ప్రక్రియను అక్కడితో నిలిపివేసింది.

చట్టబద్ధ బాధ్యత, ప్రయోజనాల ప్రశ్న! మరోవైపు, విచారణ కమిటీ మాత్రం తన చట్టబద్ధ బాధ్యతగా దర్యాప్తు పూర్తి చేసి నివేదికను స్పీకర్‌కు అందించింది. ఇప్పుడు బంతి పూర్తిగా పార్లమెంట్, కేంద్ర ప్రభుత్వ కోర్టులో ఉంది. రాజీనామా చేసినప్పటికీ పార్లమెంట్ ఈ ప్రక్రియను ముందుకు తీసుకెళ్లాలని ఒక వర్గం గట్టిగా వాదిస్తోంది. ఎందుకంటే:

1. పెన్షన్, ఇతర ప్రయోజనాలు…: ఒకవేళ కేవలం రాజీనామాను ఆమోదించి వదిలేస్తే, సదరు మాజీ న్యాయమూర్తికి రావాల్సిన ప్రభుత్వ పెన్షన్, గ్రాట్యుటీ, ఇతర అధికారిక ప్రయోజనాలు అన్నీ అందుతాయి.

2. అధికారిక తొలగింపు (Impeachment) జరిగితే…: పార్లమెంట్ ద్వారా తప్పు నిరూపితమై అధికారికంగా తొలగించబడితే, ఆ మాజీ న్యాయమూర్తికి లభించే పెన్షన్, ప్రయోజనాలన్నీ రద్దవుతాయి. అంతేకాకుండా భవిష్యత్తులో ఎలాంటి ప్రభుత్వ పదవులను చేపట్టడానికి వీలుండదు.

ఎందుకు ఇది చారిత్రాత్మకం? భారతదేశంలో న్యాయమూర్తుల తొలగింపు ప్రక్రియలు చాలా అరుదు. గతంలో వి రామస్వామి, సౌమిత్ర సేన్, దినకరన్ వంటి కేసులు వచ్చినప్పటికీ… అవి ఓటింగ్‌లో విఫలమవ్వడమో లేదా మధ్యలోనే రాజీనామాలతో ముగిసిపోవడమో జరిగింది. కానీ ఈసారి విచారణ పూర్తయి, నివేదిక చేతికొచ్చే సమయానికి రాజీనామా రావడం సరికొత్త రాజ్యాంగ చర్చకు దారితీసింది.

“ఒక జడ్జిపై అభిశంసన తీర్మానం ఉన్నప్పుడు, విచారణ మధ్యలో రాజీనామా చేసి క్రిమినల్ లేదా రాజ్యాంగపరమైన జవాబుదారీతనం నుండి తప్పించుకోవచ్చా?” అనే పెద్ద ప్రశ్నకు ఈ కేసు సమాధానం చెప్పబోతోంది.

అందుకే ఇప్పుడు దేశం మొత్తం ఎదురుచూస్తున్నది ఒక్కటే… పార్లమెంట్ ఈ నివేదికపై ఎలా స్పందిస్తుంది? కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏ నిర్ణయం తీసుకుంటుంది? రాష్ట్రపతి రాజీనామాను ఆమోదించి ప్రక్రియను ముగిస్తారా? లేక చరిత్రలో మొదటిసారి ఒక మాజీ న్యాయమూర్తిపై పూర్తి స్థాయి తొలగింపు ఓటింగ్‌కు వెళ్తారా?

ఇది కేవలం ఒక జడ్జికి సంబంధించిన వ్యక్తిగత కేసు కాదు. ఇది భారత రాజ్యాంగ వ్యవస్థ పటుత్వానికి, న్యాయవ్యవస్థ విశ్వసనీయతకు, పార్లమెంటరీ శక్తుల జవాబుదారీతనానికి జరుగుతున్న ఒక అరుదైన పరీక్ష!