Nalsar ! న్యాయ విద్యార్థుల అసాధారణ లేఖను ఇలా అర్థం చేసుకోవాలి..!!

.

450 మంది లా విద్యార్థుల లేఖ… సీజేఐపై ఎందుకింత అసంతృప్తి? ఇది కోర్టుపై తిరుగుబాటు కాదు.. Gen Z అడుగుతున్న ప్రశ్న!

దేశంలోని ప్రతిష్ఠాత్మక న్యాయ విద్యాసంస్థల్లో ఒకటైన NALSAR యూనివర్సిటీ ఆఫ్ లాలో గత నెల జరిగిన ఒక పరిణామం బయటికి చూస్తే చాలా చిన్నదిగానే కనిపిస్తుంది.

కర్రలు లేవు… నినాదాలు లేవు… దిష్టిబొమ్మలు తగలబెట్టడం లేదు… కోర్టు ముందు నాటకీయ నిరసన లేదు.

ఒక లేఖ మాత్రమే.

అదీ చాలా మర్యాదగా, పద్ధతిగా రాసిన లేఖ.

ఆ లేఖపై చివరకు 450 మందికి పైగా లా విద్యార్థులు సంతకాలు చేశారు.

వారి ప్రశ్న ఒక్కటే…

“మా కాన్వొకేషన్‌కు సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తినే ముఖ్య అతిథిగా ఎందుకు ఆహ్వానించాలి?”

ఇదే ఇప్పుడు పెద్ద చర్చగా మారింది.

ఇది కేవలం NALSAR వ్యవహారం కాదు. భారతదేశంలో Gen Zకు న్యాయవ్యవస్థ, ప్రభుత్వం, విశ్వవిద్యాలయాలు వంటి సంస్థలపై నమ్మకం ఎలా మారుతోంది? అనే పెద్ద ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చింది.

ముందుగా ఒక క్లారిటీ… విద్యార్థులు డిగ్రీలు తీసుకోలేమని నిరాకరించలేదు!

ఈ విషయంలో సోషల్ మీడియాలో, కొన్ని కథనాల్లో వచ్చిన ప్రచారాన్ని ముందుగా సరిచేయాలి.

NALSAR 2026 బ్యాచ్ విద్యార్థులు సీజేఐ చేతుల మీదుగా డిగ్రీలు తీసుకోలేమని నిరాకరించలేదు.

అసలు కాన్వొకేషన్ తేదీనే ఇంకా ప్రకటించలేదు.

సీజేఐని అధికారికంగా ఆహ్వానించినట్టు కూడా ధ్రువీకరణ లేదు.

జూలై 23న జరిగినది ఏమిటంటే…

చివరి సంవత్సరం చదువుతున్న సుమారు 70 మంది విద్యార్థులు, వైస్‌చాన్స్‌లర్‌, రిజిస్ట్రార్‌లకు ఒక representation ఇచ్చారు.

ప్రతిపాదిత ఆహ్వానంపై తుది నిర్ణయం తీసుకునే ముందు విద్యార్థులతో సంప్రదించాలని కోరారు.

అంతే.

ఆ తర్వాత ఐదు జూనియర్ బ్యాచ్‌లకు చెందిన మరో 380 మంది విద్యార్థులు ఆ లేఖకు సంతకాలు చేశారు.

మొత్తం సంఖ్య 450 దాటింది.

అంటే ఇది పోడియంపై నిలబడి చేసిన తిరుగుబాటు కాదు.

సంప్రదించండి… మా అభిప్రాయాన్ని కూడా వినండి అని చెప్పిన విద్యార్థుల చర్య.

అదే ఈ ఘటనలో అసలు ముఖ్యమైన విషయం.

వాళ్లు చదువుతున్న రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి విరుద్ధంగా కాదు… దానికి తగ్గట్టుగానే వ్యవహరించారు.

అసంతృప్తికి మొదటి కారణం… ‘కాక్రోచ్’ వ్యాఖ్య!

విద్యార్థుల్లో అసంతృప్తికి రెండు ప్రధాన కారణాలు కనిపిస్తున్నాయి.

అందులో మొదటిది సీజేఐ చేసిన ఒక వ్యాఖ్య.

మే 15న నకిలీ, గుర్తింపు లేని న్యాయ డిగ్రీలపై విచారణ సందర్భంగా ఆయన “ఉద్యోగాలు దొరకని యువకులు కాక్రోచ్‌లలా మీడియా, RTI యాక్టివిజంలోకి వస్తున్నారు” అన్న వ్యాఖ్య చేశారు.

మరుసటి రోజే సీజేఐ వివరణ ఇచ్చారు.

తాను భారత యువత మొత్తాన్ని ఉద్దేశించి ఆ మాట అనలేదని, ప్రస్తుతం చలామణిలో ఉన్నట్లు అంచనా వేస్తున్న సుమారు 48,000 నకిలీ లేదా గుర్తింపు లేని లా డిగ్రీల హోల్డర్లను మాత్రమే ఉద్దేశించానని స్పష్టం చేశారు.

ఆ వివరణను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

కోర్టు విచారణలు వేగంగా సాగుతాయి. మౌఖిక వ్యాఖ్యలు ప్రతి సందర్భంలోనూ ఒక న్యాయమూర్తి పూర్తి ఆలోచనా విధానాన్ని ప్రతిబింబించకపోవచ్చు.

కానీ సమస్య ఏమిటంటే…

డిజిటల్ యుగంలో మొదటి మాట ఎంత వేగంగా వ్యాపిస్తుందో, దాని వివరణ అంత వేగంగా వ్యాపించదు.

అప్పటికే “Cockroach Janta Party” అనే వ్యంగ్యపూరిత పేరు సోషల్ మీడియాలో పాపులర్ అయిపోయింది.

అది అధికార BJP పేరుకు వ్యంగ్య ప్రతిరూపంగా మారింది.

ఒక వ్యాఖ్య…

ఒక వివరణ…

కానీ ఆ వ్యాఖ్య అప్పటికే ఒక ఉద్యమానికి గుర్తుగా మారిపోయింది.

ఇది ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని చెబుతోంది.

ఇప్పటి Gen Zకి సంస్థలపై ఉన్న నమ్మకం ఎంత సున్నితంగా మారిందో!

ఒక్క మాట కూడా పెద్ద ప్రతీకగా మారే పరిస్థితి వచ్చింది.

రెండో కారణం… “కోర్టుకు టైమ్ లేదు!”

అసంతృప్తికి మరింత లోతైన కారణం ఇది.

జూలై 22న ‘చలో పార్లమెంట్‌’ మార్చ్ సందర్భంగా పోలీసులు చేసిన చర్యలపై అత్యవసరంగా కోర్టు దృష్టికి తీసుకురావాలని ఒక న్యాయవాది సీజేఐ నేతృత్వంలోని బెంచ్‌ను ఆశ్రయించారు.

ఈ మార్చ్ వెనుక ఉన్న విస్తృత Gen Z ఉద్యమం NEET-UG పేపర్ లీక్, CBSE ఆన్-స్క్రీన్ మూల్యాంకనంలోని అవకతవకలపై జవాబుదారీతనం కోరుతూ సాగుతోంది.

మార్చ్ సందర్భంగా 170 మందికి పైగా ఆందోళనకారులకు పెల్లెట్ గాయాలయ్యాయని ఆరోపణ.

వీడియో ఆధారాలు కూడా చూపించేందుకు ప్రయత్నించారు.

కానీ సీజేఐ నేతృత్వంలోని బెంచ్ వాటిని చూడటానికి సమయం లేదని చెప్పి, ఆ mentioning‌ను ముగించినట్లు సమాచారం.

చివరగా…

“Thank you very much.”

ఇక్కడ ఒక విషయాన్ని నిజాయితీగా చెప్పాలి.

సుప్రీంకోర్టుకు తన cause list‌ను నిర్వహించుకునే హక్కు ఉంది.

ప్రతి అత్యవసర అంశాన్ని వెంటనే విచారించడం ఏ బెంచ్‌కూ సాధ్యం కాదు.

కానీ…

• పోలీసులు యువతపై పెల్లెట్లు, లాఠీలు ప్రయోగించారనే తీవ్రమైన ఆరోపణ వస్తే, “వీలైనంత త్వరగా లిస్ట్ చేస్తాం” అని చెప్పడం వల్ల కోర్టుకు ఏమి నష్టం?

అది న్యాయస్థానం అధికారాన్ని తగ్గించదు.

పైగా, పౌరుడి గౌరవాన్ని కూడా… కోర్టు గౌరవాన్ని కూడా కాపాడుతుంది.

కానీ అక్కడ బయటకు వెళ్లిన సందేశం మాత్రం “మాకు టైమ్ లేదు” అన్నట్టుగా యువతకు అనిపించింది.

ఇప్పటికే తమ మాట వినిపించడం లేదనే భావనలో ఉన్న ఒక తరానికి అది బలంగా తగిలింది.

అయితే ప్రభుత్వం కూడా పూర్తిగా ‘పట్టించుకోలేదు’ అనడం నిజమేనా?

ఇక్కడ మరో వైపు కూడా చూడాలి.

జూన్ నుంచి “Cockroach Janta Party”తో పాటు ఇతర విద్యార్థి సంఘాలు కలిసి దేశంలోనే అతిపెద్ద Gen Z ఆధారిత నిరసన ఉద్యమాల్లో ఒకదాన్ని నిర్మించాయి.

జమ్ము–కశ్మీర్‌కు సంబంధించిన డిమాండ్లపై ఉద్యమం చేస్తున్న కార్యకర్త సోనం వాంగ్‌చుక్ నిరాహార దీక్ష, జూలై 18న ఢిల్లీ పోలీసులు ఆయనను బలవంతంగా అక్కడి నుంచి తరలించడం కూడా ఉద్యమాన్ని మరింత తీవ్రం చేసింది.

జూలై 20న పార్లమెంట్‌ వైపు జరిగిన మార్చ్‌లో పోలీసులు లాఠీచార్జ్, టియర్ గ్యాస్ ప్రయోగించారు.

అయితే మరో నిజం కూడా ఉంది.

ప్రదర్శనకారుల వైపు నుంచి కొన్ని చోట్ల రాళ్ల దాడి, పోలీసు వాహనాలకు నష్టం జరిగినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి.

కాబట్టి మొత్తం ఉద్యమాన్ని వంద శాతం “శాంతియుత నిరసన”గా చిత్రీకరించడం కూడా పూర్తి వాస్తవం కాదు.

నిజాయితీగా చెప్పాలంటే ఈ అంశాన్ని రెండు వైపులా చూడాలి.

అలాగే ప్రభుత్వంపై ఉన్న “పూర్తి ఉదాసీనత” ఆరోపణకు కూడా ఒక ముఖ్యమైన మినహాయింపు ఉంది.

కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామా చేశారు.

అంటే… ఎంత ఆలస్యంగానైనా, ఎంత ఒత్తిడితోనైనా ప్రభుత్వం ప్రజాస్వామ్య ఒత్తిడికి కొంత మేరకు తలొగ్గింది.

ఒకప్పుడు తమ మంత్రులు రాజీనామా చేయరని ప్రభుత్వ వైపు నుంచి బలమైన రాజకీయ సందేశం వచ్చినప్పటికీ, చివరకు ఆ వైఖరి వెనక్కి వెళ్లింది.

అది కూడా ఏమీ కానట్టు కొట్టిపారేయలేం.

ప్రజాస్వామ్యం పనిచేసిన సందర్భాన్ని గుర్తించకపోతే… ప్రజాస్వామ్యంపై మన విమర్శ కూడా బలహీనపడుతుంది.

అసలు NALSAR లేఖ చెబుతున్నది ఏమిటి?

ఇక్కడికే అసలు విషయం వస్తుంది.

ఒక లా కాలేజీ కాన్వొకేషన్ అంటే కేవలం డిగ్రీలు తీసుకుని ఫొటోలు దిగే కార్యక్రమం కాదు.

అది ఒక విలువల కార్యక్రమం.

న్యాయం…

హేతుబద్ధత…

రాజ్యాంగం…

రూల్ ఆఫ్ లా…

ఇవన్నీ పుస్తకాల్లో చదివిన విషయాలు మాత్రమే కాదని, జీవితంలో పాటించాల్సిన విలువలని చెప్పే సందర్భం.

అలాంటి సమయంలో…

“మాకు డిగ్రీ ఇచ్చే వ్యక్తి, ఆ డిగ్రీ ప్రతిబింబించే విలువలకు నిజంగా ప్రతినిధిగా కనిపిస్తున్నారా?”

అని విద్యార్థులు ప్రశ్నిస్తే దాన్ని నాటకంగా చూడాలా?

అసలు కాదు.

ఒక లా స్కూల్ నుంచి బయటకు వచ్చే విద్యార్థి అధికారాన్ని ప్రశ్నించాలి.

న్యాయవ్యవస్థను కూడా ప్రశ్నించాలి.

ప్రభుత్వాన్ని కూడా ప్రశ్నించాలి.

అవసరమైతే తమను చదివించి, డిగ్రీ ఇచ్చే సంస్థను కూడా ప్రశ్నించాలి.

అదే కదా న్యాయ విద్య అసలు లక్ష్యం!

Gen Z సంస్థలకు వ్యతిరేకం కాదు… శిక్షించలేని అధికారానికి వ్యతిరేకం!

ఈ మొత్తం పరిణామాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ ఒక్క తేడా చాలా ముఖ్యం.

Gen Z సంస్థలను కూల్చేయాలని కోరుకోవడం లేదు.

సుప్రీంకోర్టు వద్దు అనడం లేదు.

ప్రభుత్వం వద్దు అనడం లేదు.

ప్రజాస్వామ్యం వద్దు అనడం లేదు.

వాళ్లు అడుగుతున్నది ఒక్కటే…

“మీరు చెప్పేది మీరు పాటిస్తున్నారా?”

కోర్టు అయితే పౌరుడి మాట వినాలి.

ప్రభుత్వం అయితే జవాబుదారీగా ఉండాలి.

విశ్వవిద్యాలయం అయితే తన కాన్వొకేషన్‌లో తాను బోధించే విలువలను గౌరవించాలి.

అందుకే ఇది anti-institution movement కాదు. Anti-impunity movement.

అంటే సంస్థలకు వ్యతిరేకత కాదు…

అధికారానికి జవాబుదారీతనం లేకపోవడంపై వ్యతిరేకత.

ఇది చాలా పెద్ద తేడా.

మరి మూడు సంస్థలు ఏం నేర్చుకోవాలి?

ఈ పరిణామం మూడు సంస్థలకు ఒక హెచ్చరిక.

మొదటిది — న్యాయవ్యవస్థ

అధికారం ఉన్నంత మాత్రాన ప్రజల విశ్వాసం శాశ్వతంగా ఉండదు.

ప్రతి కేసులో…

ప్రతి mentioningలో…

ప్రతి పౌరుడి ఫిర్యాదును ఎలా వింటారనే దానిలో…

ఆ విశ్వాసం మళ్లీ మళ్లీ సంపాదించుకోవాలి.

ఒకసారి ప్రజలకు “మమ్మల్ని వినడం లేదు” అనే భావన కలిగితే, ఆ తర్వాత ఇచ్చే వివరణలన్నీ దాన్ని పూర్తిగా సరిచేయలేవు.

ముఖ్యంగా వీడియోను చూసే తరం ముందు.

రెండోది — ప్రభుత్వం

నిరసన అంటే దేశద్రోహం కాదు.

ప్రశ్నించడం అంటే ప్రభుత్వ వ్యతిరేక కుట్ర కాదు.

యువతను ఎదుర్కొనే ప్రతి సందర్భంలో లాఠీలు, టియర్ గ్యాస్, పెల్లెట్లు పరిష్కారం కావు.

అవి సమస్యను పరిష్కరించకపోగా, ప్రతి వీడియోతో మరింత పెద్ద సమస్యగా మారతాయి.

మూడోది — విశ్వవిద్యాలయాలు

కాన్వొకేషన్‌ను కేవలం ప్రతిష్ఠ కోసం ఉపయోగించకూడదు.

ఎవరు ముఖ్య అతిథిగా వస్తున్నారు?

వాళ్లు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న విలువలు ఏమిటి?

విద్యార్థులు దానిపై ఏమనుకుంటున్నారు?

ఇవన్నీ కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

ఎందుకంటే డిగ్రీ ఒక కాగితం కాదు.

అది ఒక విలువల ప్రతిజ్ఞ.

చివరగా… ఇది రాజ్యాంగాన్ని వదిలేసిన తరం కాదు!

NALSARలోని ఆ 450 మందికి పైగా విద్యార్థుల లేఖను చిన్న విషయం అనుకోవచ్చు.

కానీ అది ఒక పెద్ద మార్పుకు సంకేతం కావచ్చు.

ఈ తరం కోర్టును కూల్చేయాలని కోరుకోవడం లేదు.

ప్రభుత్వాన్ని కూల్చేయాలని కోరుకోవడం లేదు.

వాళ్లు కోరుకుంటున్నది…

“మీరు రాజ్యాంగం గురించి మాకు బోధించారు కదా… ఇప్పుడు మీరు కూడా దాని విలువలను పాటించండి” అనేదే.

అందుకే భారతదేశంలోని Gen Zను కేవలం కోపంగా ఉన్న యువతగా చూడటం తప్పు.

వాళ్లు ప్రశ్నిస్తున్నారు.

వాళ్లు వీడియోలు తీస్తున్నారు.

వాళ్లు లేఖలు రాస్తున్నారు.

వాళ్లు రోడ్లపైకి వస్తున్నారు.

వాళ్లు వ్యంగ్యంగా పేర్లు పెడుతున్నారు.

అవసరమైతే అధికారాన్ని కూడా నిలదీస్తున్నారు.

అంటే రాజ్యాంగంపై నమ్మకం పోయిందని కాదు… రాజ్యాంగం చెప్పిన హక్కులు, జవాబుదారీతనం నిజ జీవితంలో కూడా కనిపించాలని కోరుతున్నారు.

NALSAR విద్యార్థుల లేఖలో అసలు బలం ఇదే.

ఇది సీజేఐకి వ్యతిరేకంగా ఒక చిన్న నిరసన మాత్రమే కాదు.

“మమ్మల్ని వినండి” అని ఒక తరం తన సంస్థలకు రాసిన లేఖ.

ఆ లేఖకు సమాధానం ఇవ్వాల్సింది ఒక్క NALSAR కాదు.

న్యాయవ్యవస్థ, ప్రభుత్వం, విశ్వవిద్యాలయాలు — మూడు కూడా.

ఎందుకంటే ప్రజాస్వామ్యంలో అధికారానికి ఉన్న మొదటి బాధ్యత…

ప్రజలను వినడం…… – చొల్లేటి    (The writer is with the Cholleti BlackRobe Chambers, Hyderabad, and writes on economy, politics and law)